Pierwotne przyczyny dysleksji rozwojowej

Badania nad etiologią dysleksji, mimo iż trwają kilkadziesiąt lat, nie są jeszcze zakończone i wciąż są okazją do dyskusji i konfrontacji poglądów.
Przyczyny dysleksji mogą być odmienne u różnych dzieci. Jednak również u tego samego dziecka może wystąpić kilka przyczyn jednocześnie. Dlatego mówi się o polietiologii dysleksji rozwojowej, czyli wieloprzyczynowości.

Badania nad etiologią dysleksji prowadzone są intensywnie. Można wyodrębnić kilka kierunków badań co do przyczyn dysleksji:

1. koncepcja genetycznego uwarunkowania dysleksji – przyjmuje się założenie, że dziedziczone są zmiany w centralnym układzie nerwowym, warunkujące zaburzenia leżące u podstaw trudności w czytaniu i pisaniu (czynnikiem patogennym są w tym przypadku patologiczne geny przekazywane z pokolenia na pokolenie); wśród dyslektyków jest więcej chłopców niż dziewczynek, przez co niektórzy naukowcy zakładali, że dysleksja jest sprzężona z genem Y odpowiedzialnym za płeć męską; sądzi się, że dziedziczne uwarunkowania dotyczą 20 – 30 % dzieci dyslektycznych ; badania prowadzone są do dzisiaj, ponieważ mechanizm przenoszenia tych zaburzeń na drodze genetycznej nadal nie jest znany;
2. koncepcja opóźnionego dojrzewania centralnego układu nerwowego - przyczynę upatruje się w spowolnieniu dojrzewania centralnego układu nerwowego i zaburzeniach funkcjonalnych (czynniki patogenne: geny, czynniki uszkadzające centralny układ nerwowy, hormony); u dzieci dyslektycznych zaobserwować można wydłużenie procesu dojrzewania wielu funkcji: funkcji językowych, zanikania odruchów pierwotnych; przyjęcie takiej koncepcji pozwala przypuszczać, że owa niedojrzałość centralnego układu nerwowego może ustąpić, na skutek przyspieszenia tempa dojrzewania, a także na skutek ćwiczeń terapeutycznych; ćwiczenia te polegają między innymi na odwzorowaniu podstawowych odruchów (odruch Moro, odruch labiryntowy, ATNR i symetryczny odruch przy zwracaniu głowy); po roku dzieci ćwiczące w ten sposób czytały i pisały dużo sprawniej;
3. koncepcja organiczna - jedna z najstarszych koncepcji; upatruje przyczyny dysleksji w mikrouszkodzeniu struktury okolic mózgu, które dotyczą czynności pisania i czytania (czynniki patogenne: chemiczne, fizyczne i biologiczne oddziałują na centralny układ nerwowy w okresie okołoporodowym); od 1982 roku w Bostonie prowadzone są badania na mózgach osób, które za życia cierpiały na dysleksję; stwierdzono, iż w lewej półkuli mózgu w okolicach związanych z mową istnieją zmiany; znaczne zmiany strukturalne stwierdzono w okolicy zakrętu kątowego, “ośrodka czytania”; są to pierwsze dowody na organiczne uwarunkowanie dysleksji rozwojowej;
4. koncepcja hormonalna – jedna z najnowszych koncepcji; przyczyn dopatruje się w niedokształceniu struktury niektórych okolic kory mózgowej i nieprawidłowym modelu rozwoju mózgu, tzn. zablokowaniu rozwoju lewej półkuli mózgowej (czynniki patogenne: nadprodukcja hormonów, np. testosteronu); nadprodukcja hormonu męskiego w okresie prenatalnym powoduje zaburzenia funkcjonowania systemu immunologicznego, zablokowanie rozwoju lewej półkuli mózgu i kompensacyjny rozwój półkuli prawej;
5. koncepcja psychodysleksji - przyczynami dysleksji są funkcjonalne zaburzenia centralnego układu nerwowego – emocjonalne (czynniki patogenne, urazy psychiczne, stres); istnieje grupa psychologów i psychiatrów, która dopatruje się przyczyn dysleksji w przeżytym urazie psychicznym; koncepcja ta nie jest popularna, ponieważ większość naukowców przyjmuje, że uraz psychiczny i pozostawienie dziecka w stałym stanie stresu dezorganizuje wszelkie czynności człowieka, jednak powstałe trudności nie mają charakteru specyficznego tylko dla dysleksji